Een aanpak voor relaties in slecht weer

Categorie: De SCHIP-aanpak in de praktijk (Page 1 of 6)

In dit blog nemen we de lezer mee in wat er gebeurt in de spreekkamer waar de SCHIP-aanpak wordt toegepast bij scheidende stellen.

Partners in ouderschap

Partners in ouderschap
Partners in ouderschap

Aan alles komt een eind

Aan alles komt, hoe je het ook wendt of keert, eens een eind. Wanneer we midden in een crisis zitten, kunnen we ons bijna niet voorstellen dat er ooit een moment komt dat er weer licht schijnt aan het eind van de donkere tunnel. Het kan zelfs lijken alsof ellende een besmettelijke ziekte is die, net zoals het huidige Corona-virus, als een sluipmoordenaar om zich heen grijpt. De impact van welke crisis ook is vooraf niet te voorspellen. De naschokken van zo’n emotionele aardbeving kunnen jaren na dato nog voelbaar zijn.  

Tijdens het proces van de echtscheiding worden de ex-partners regelmatig overspoeld met goed bedoelde maar helaas veelal irritante en niet helpende adviezen waarvan ”je moet het een plekje geven, je moet hem/haar loslaten, wees blij dat je van hem af bent, je verdient een betere partner” misschien wel de ergste dooddoeners zijn. Men vergeet dat je ooit met heel je ziel en zaligheid voor hem/haar hebt gekozen. Stel dat je inderdaad beter af bent zonder deze ‘slechte partner ‘wat zegt dat over jou? Zou dat kunnen betekenen dat je toch wel een enorme sukkel bent geweest dat je destijds voor hem hebt gekozen?

Voor de naaste omgeving geldt: als je dan toch iets wilt doen, zorg er dan voor dat je degene die je wilt steunen nooit deloyaal probeert te maken naar zijn ex-partner. Ten eerste bewijs je hem/haar daar absoluut geen dienst mee en ten tweede gaat deze ex-partner, indien er kinderen bij betrokken zijn, altijd een rol spelen in zijn of haar leven en zelfs wellicht in dat van jou.

Afgrond
Langs het randje van de afgrond

De laatste afspraak

Ik ben in afwachting van Johan en Marieke die vandaag de laatste sessie van de SCHIP-aanpak hebben gepland. Zoals gebruikelijk pak ik mijn aantekeningen van de afgelopen keer, en in dit geval van al die keren daarvoor, erbij. Ik herinner me hoe verslagen Johan erbij zat tijdens de eerste sessies toen Marieke hem wegzette als een onverantwoordelijke narcist.  Ik herinner me Johan die Marieke op hopeloze toon verweet nooit iets goed te kunnen doen, toen niet en nu al helemaal niet. Ik herinner me de moedeloosheid bij beiden, het totale gebrek aan vertrouwen in elkaar en de mogelijkheid om uit deze akelige situatie te komen. Ik herinner me hoe ze beiden tot de tanden toe gewapend zich hadden verschanst in hun loopgraaf.

Niemand zal beweren dat het een pijnloos proces is geweest. Er waren momenten dat Johan en Marieke langs het randje van de afgrond liepen en het niet meer zagen zitten. Er waren momenten dat het teruggaan naar de pijnlijke momenten bijna niet te doen was. Door steeds opnieuw de vraag te stellen welke verlies onder de harde verwijten en het conflict school en steeds opnieuw de kwetsbare vraag te stellen aan welke behoefte en angst dit raakt werd geleidelijk aan zichtbaar wat ze van elkaar nodig hadden. Naarmate het SCHIP-traject vorderde werden ‘de harde noten’ zachter en ontstond er meer begrip voor elkaar en, niet geheel onbelangrijk, inzicht in het effect van het eigen gedrag op de ander.

Ik hoor Johan in mijn gedachten weer zeggen dat het hem zo speet dat hij Marieke onvoldoende kon steunen in de periode die voor haar zo angstig en levensbedreigend was. En omgekeerd hoe Marieke diep door het stof ging door te erkennen dat ze zich op z’n zachts gezegd buitengewoon onaardig over Johan had uitgelaten tegenover iedereen die het maar wilde horen. Het delen van de hun wederzijdse schaamte over datgene waar ze liever niet aan herinnerd wilden worden bracht hun als ex-partners dichter bij elkaar.

Ontspanning
Vertrouwen

Rust

Even later zitten ze tegenover mij in de behandelkamer. Er gaat een voelbare rust uit van hen beiden. Ik vraag ze of mijn voelsprieten het bij het juiste eind hebben. Grappig om te zien dat ze beiden tegelijkertijd in de lach schieten. Johan constateert dat dit niet de eerste keer is dat ik feilloos de sfeer oppik waarin ze zich bevinden. Ik doe het maar af met een vorm van beroepsdeformatie en erken dat dit mij vaker overkomt. Het therapeutisch proces is gediend bij het serieus nemen van het intuïtieve vermogen van de therapeut.

Een van de laatste opdrachten voor fase 5 was: wat spreken jullie af wanneer het weer een keer misloopt. Met andere woorden: dat je ondanks alle goede voornemens toch weer in die oude valkuil terecht komt?

Notitieboek
Aantekeningen

Aantekeningen helpen

Marieke duikt in haar tas en pakt haar opschrijfboekje erbij. “Ik heb me voorgenomen dat ik, zodra ik weer die akelige steek voel die maakt dat ik weer de neiging heb mij onmogelijk te gedragen, ik terugblader in dit ‘gezellige’ boekje waardoor ik mezelf weer kan herpakken. Misschien lukt het me zelfs om Johan te appen met zoiets van: “ik sta weer op het punt mezelf te verliezen.” Johan springt er onmiddellijk op in: “En wat zou je dan willen dat ik zeg of doe?”. “Nou heel eenvoudig, door bijvoorbeeld terug te appen: “wat goed dat je me dat laat weten, doe maar niet, je kunt het aan…iets van dien aard”.

Nu is het Johans beurt:” geloof het of niet, ik heb bijna een vergelijkbaar voornemen. Als ik de neiging heb om me te verschuilen achter halfslachtige of liever gezegd slappe teksten zodat jij denkt “waar gaat het over” dat ik jou dat laat weten. Ik dacht zelfs aan een soort van codewoord bijvoorbeeld SCHIP-moment of S-momentje. Haha” Marieke vraagt wat Johan dan van haar zou verwachten. “Dat je dan zegt: vertrouw op je kompas….of gooi het roer om”  antwoordt Johan. Ik stel vast dat ‘het schippersjargon’ ons tijdens en na het traject, toch maar mooi van onuitputtelijke behulpzame metaforen voorziet.

HART analyse
HART analyse

Het geheelde HART

Vervolgens lopen we alle elementen van het beschadigde HART door om vast te kunnen stellen of en in welke mate deze inmiddels hersteld zijn. Beiden concluderen dat hun zelfbeeld weer behoorlijk intact is. Wanneer we hier op doorgaan komen Johan en Marieke tot de slotsom dat het aangaan van juist die zaken die raken aan schaamte en schuld bijdragen aan een goed gevoel over jezelf. Gek genoeg heeft dit herstel van eigenwaarde ook effect op alle andere elementen zoals: het Houvast, het Rechtvaardigheidsgevoel en beider Toekomstperspectief.

Kinderen er tussenuit
Het gaat niet om de kinderen

Kinderen er tussenuit

Tot slot rest mij nog een prangende vraag. “Toen jullie je destijds bij mij aanmeldden vertelden jullie dat je al van alles hadden geprobeerd om uit de misère te komen maar zonder enig resultaat. Ik ben razend benieuwd wat maakt dat het jullie nu wel is gelukt om het succesvol af te kunnen sluiten?”

“Laten we nu deze vraag toevallig vanmorgen ook aan elkaar hebben gesteld” reageert Marieke. “En weet je wat het antwoord is?  Omdat het eindelijk eens niet over de kinderen ging maar alleen over onszelf. Hierdoor kwamen we toe aan datgene waar het echt over moest gaan en konden de kinderen niet meer als bliksemafleiders dienen. We voelen ons eindelijk weer met elkaar verbonden als ‘partners in ouderschap’.”

Een mooiere afsluiting had ik me niet kunnen wensen.

Het klopt dus dat aan alles ooit een eind komt en daarna onherroepelijk een nieuw hoopvol begin.

-Tineke Rodenburg-

Het nieuwe normaal

Het nieuwe normaal

Geen koffie

‘Het nieuwe normaal’ heeft ook in mijn praktijk zijn intrede gedaan. Op ruim twee meter afstand van elkaar staan twee stoelen voor Marieke en Johan. Hoewel de vorige sessie online redelijk tot tevredenheid is verlopen zijn Marieke en Johan blij dat ik hen heb voorgesteld om vandaag weer een ‘ouderwetse’ fysieke sessie in te plannen. Omdat we elkaar al enige tijd kennen, is het ‘schudden van geen handen’ geen storende factor meer.  Het genereert echter wel wat onwennig gegiebel. Vandaag maak ik geen koffie maar heb ik ze gevraagd een eigen flesje water mee te nemen.

goed lezen

Wat kun jij doen

Zoals altijd start ik met de vraag hoe het was om de opdracht te maken. De opdracht was ‘wat kun jij doen om ervoor te zorgen dat de ander jou weer gaat vertrouwen’. Marieke reageert: “ik heb de opdracht een aantal keren hardop gelezen voordat ik enigszins begreep wat er van mij verwacht werd”. Johan neemt het over: ”Precies…dat had ik nu ook. Voordat het tot mij doordrong schoten er ondertussen wel allerlei ideeën door mijn hoofd wat Marieke zou kunnen doen om mijn vertrouwen in haar te herstellen.”

Vertrouwen

Vertrouwen komt te voet

Ik schiet in de lach en leg vervolgens uit hoe dat komt. We zijn zo gewend om bij een vertrouwensbreuk de bal op de helft van de ander te leggen om vervolgens riant achteroverleunend te wachten op een gebaar van de ‘tegenpartij’, dat we bijna zouden vergeten dat we beiden hierin wat te doen hebben.

In de volksmond wordt wel gezegd: “vertrouwen komt te voet en gaat te paard”. Daarmee wordt direct de kern van vertrouwen blootgelegd: vertrouwen wordt langzaam opgebouwd maar kan in een klap verdwijnen. Zolang je de ander geheel en al verantwoordelijk houdt voor datgene dat jou is overkomen, is de kans levensgroot dat het vertrouwen onherstelbaar beschadigd is en vooral blijft. Het hebben van vertrouwen is de basis waarvan wij vertrekken. Dat geldt voor alle sociale constructies zoals: familie, collega’s, buren, vrienden enz. Vertrouwen werkt als cement tussen menselijke relaties. Er kan inhoudelijk van alles misgaan tussen mensen maar wanneer er sprake is van een diep weten dat de ander het beste met jou voorheeft kunnen we veel van elkaar verdragen en door de vingers zien. Omgekeerd is zelden de mate van datgene dat fout gaat de oorzaak van het daaruit voortkomende conflict, maar raakt het veel eerder aan de status van het betrekkingsniveau: neem jij mij wel serieus, heb jij oog en oor voor mijn belang, kun jij invoelen wat het voor mij betekent, zijn wij beiden gelijkwaardig enz. Vertrouwen is een abstract en subjectief begrip en dat maakt het lastig. Vertrouwen is niet meetbaar. Want wie bepaalt of iemand wel of niet te vertrouwen is? En wanneer weten we zeker of het verdwenen vertrouwen weer volledig is hersteld?  Het eenmaal beleefde, geschonden vertrouwen kan diepe wonden slaan bij de mens die dit betreft. Hoe hechter de relatie is met diegene die jouw vertrouwen heeft geschonden hoe meer we hierdoor worden geraakt. Vertrouwen herstellen impliceert een actieve beweging die, vreemd genoeg, begint bij onszelf. Als iemand blijft afwachten tot de ander iets onderneemt richting herstel van vertrouwen dan zal er niets veranderen.

Sterk

Over je eigen schaduw heen

In de SCHIP-aanpak betekent dit dus dat de ex-partners zich kwetsbaar dienen op te stellen op het gevaar af opnieuw beschadigd te worden. Om de ander weer te durven vertrouwen hebben de ex-partners zelfvertrouwen nodig. Ze stappen als het ware over ‘hun eigen schaduw’ heen en dat draagt bij aan herstel van Houvast (controle, regie) Autonomie (zelfbeeld, zelfwaardering) en het gevoel dat er Recht wordt gedaan aan de beleefde kwetsuur waardoor de weg vrijkomt voor een nieuw Toekomstperspectief.

De docent

Oreren

Johan knikt begrijpend in mijn richting. “Mooi gesproken Tineke” zegt hij. “Ik kan me opeens helemaal voorstellen hoe jij in jouw rol als docent studenten uitleg geeft.” Ik herken mezelf hier wel in. Sterker nog, ik heb soms zelf ook last van mijn eigen docentaandrang.

Loopgraaf

Verschuilen

“Zal ik dan maar beginnen met het voorlezen van mijn opdracht?” Hij voegt de daad bij het woord. “Ik neem me voor om me niet meer te verschuilen in mijn loopgraaf waardoor ik onbereikbaar word voor Marieke. Dat doe ik omdat ik me regelmatig vreselijk schaam met name voor dat pornogedoe en me daarbij zo schuldig kan voelen. Ik snap dat Marieke mij dan niet meer kan volgen, niet weet wat er in mij omgaat en ik daardoor onbetrouwbaar word. Wanneer ik weer de neiging voel opkomen om me terug te trekken ga ik haar dat vertellen. Maar dan moet zij ophouden om de kinderen negatief te beïnvloeden en mijn nieuwe vriendin eindelijk eens gaan accepteren.” Ik grijp in omdat ik Marieke zie verstrakken bij die laatste toevoeging. “Wat gebeurt er nu met jou Marieke”? vraag ik. Marieke reageert als door een wesp gestoken. “Eerst dacht ik, hier kan ik iets mee dat is hoopvol. Maar nu zijn we weer terug bij af. Ik moet dus zijn vriendin eerst accepteren en dan ook nog de loftrompet blazen over Johan naar mijn kinderen toe”.

Wegwezen

Liever door de deur

Ze staat op en loopt naar de deur. Ik reageer: “Je kunt natuurlijk opstappen maar de vraag is: zou dat helpen?” Marieke zucht en gaat weer zitten. Ik probeer middels psycho-educatie uit leggen wat hier gebeurt. Zolang we voorwaarden gaan stellen aan het herstel van vertrouwen valt alles wat we daarvoor aan mooie voornemens hebben uitgesproken, in het water. De mitsen en de maren halen alle veelbelovende intenties in een klap onderuit.

Ik vraag Marieke of ze in staat is om het nogmaals te ontvangen en aan Johan of hij in staat is zijn voornemen minus de laatste zin te herhalen. Gelukkig zien beiden dat dit noodzakelijk is om het gesprek weer vlot te kunnen trekken.

Onschuldig

Zwart maken

Marieke is nu ook zover om haar opdracht uit te spreken. “Ik heb ontdekt dat ik op Johan reageer vanuit mijn diepe teleurstelling en overtuiging dat ik niets van Johan te verwachten heb.  Wanneer ik dan denk te zien dat hij er wel kan zijn voor zijn nieuwe vriendin word ik overvallen door een vlaag van jaloezie, boosheid en machteloosheid. Op zo’n moment moet ik gewoon iets doen.  Niets doen is voor mij onmogelijk. Ik realiseer me nu dat het niet eerlijk is hem bij de kinderen zwart te maken. Johan is een goede vader, altijd geweest trouwens, maar wij als partners maakten elkaar niet meer gelukkig. Ik neem me voor me niet meer zo kinderachtig te gedragen als ik die steek van jaloezie voel. Ik wil ook niet langer meer zo’n akelig mens zijn. Ik ga weer die leuke, sterke, volwassen vrouw ga worden.”

Verbinding

Contact maken

Ik val stil bij het horen van zoveel gedeelde en getoonde kwetsbaarheid. Ook Johan en Marieke lijken enigszins verbaasd te zijn over het positieve effect van deze opdracht. Het vertrouwen in elkaar kan alleen dan worden hersteld wanneer ze in staat zijn, op de voor hun moeilijke momenten, geen afstand te creëren. Hun beider uitdaging is om op het moment dat ze zich weer geraakt  voelen, niet te reageren vanuit hun oorspronkelijke copingstijl; respectievelijk vermijder en actief aanpakker. Het is effectiever om er contact over te maken met zichzelf en de ander. De vraag die hierbij gesteld kan worden is: wat maakt dat het mij zo raakt, wat zou mij helpen hier constructief mee om te gaan, wat draagt bij aan het bestendigen van het herstelde vertrouwen?

De spreekwoordelijke pas op de plaats.

Op z’n kop

Dit gaat dus ‘het nieuwe normaal’ worden stel ik vast.

-Tineke Rodenburg-

SCHIP-aanpak: het ritueel

Aanmeren

Aanmeren

Vandaag staan Johan en Marieke in mijn agenda. We zijn aanbeland of liever gezegd aangemeerd bij fase 4 van de SCHIP-aanpak te weten: Integratie. Ik ben zeer benieuwd naar het verloop van deze sessie. Het is altijd een spannend moment of de timing van fase 4 goed gekozen is. De opdracht die beiden hebben meegekregen luidt als volgt: Welke vorm of welk ritueel zou je kunnen bedenken om de voorbije relatie te borgen? En wat zou je, tijdens dit ritueel, nog willen zeggen tegen hem/haar? Niet altijd wordt door de ex-partners enthousiast gereageerd als ik deze opdracht introduceer.

Jeuk

Geestelijke jeuk

Soms krijgen mensen bij het woord ‘ritueel’ spontaan last van ‘geestelijke jeuk’. Het is wellicht wat stereotiep maar met name mannen zijn zeer goed in het uiten van hun weerzin hiertegen. Persoonlijk houd ik wel van wat weerstand. Cliënten die niet alles voor zoete koek aannemen zijn doorgaans ook gemotiveerder dan wel meer betrokken bij het proces van de SCHIP-aanpak. Kritische cliënten houden mij ook scherp in het therapeutische proces. En last but not least hebben cliënten ook het recht om het hoe en waarom van SCHIP-interventies te weten en derhalve te kunnen begrijpen.

Huwelijk

Waarom?

Tijdens de laatste sessie was het dan ook Johan die zijn vraagtekens zette bij het nut van deze opdracht. Ik heb hem gelukkig daarvan weten te overtuigen. Wij zijn ons er niet altijd van bewust dat veel terugkerende handelingen vallen onder de noemer rituelen. Zo worden binnen gezinssystemen feestdagen volgens bepaalde, specifiek aan het desbetreffende systeem gebonden, terugkerende gewoontes gevierd. Wat te denken van het housewarmingsritueel de babyshowers, huwelijksceremonies en begrafenissen? In feite zijn rituelen bedoeld om een bepaalde periode in het leven te markeren om vervolgens de overgang te maken naar een nieuwe fase. Marieke had aanvankelijk wat moeite om fase 4 in te kunnen gaan. Niet altijd lopen de ex-partners daarin synchroon. Degene die een nieuwe partner heeft, wil vaak wat meer snelheid in het proces dan degene die zich verlaten voelt. Ook daar hebben we uitgebreid bij stil gestaan. Vragen zoals;” wat behoeft er nog aandacht, waar maakt je je zorgen over”, zijn hierbij relevant. Pas wanneer beiden er klaar voor zijn kunnen ze zich richten op de vorm van het ritueel.

Pieterpad

Het Pieterpad

Ook nu weer stel ik de steeds terugkerende vraag hoe het was om aan de opdracht te werken. Johan reageert: ”eerlijk gezegd vond ik dat niet eenvoudig. Iedere keer als ik dacht, ja dat is een mooi ritueel, zag ik haken en ogen voor wat betreft de uitvoerbaarheid”. Marieke zegt: “ik vond het wel een bijzondere opdracht omdat er van alles door mij heen ging”. Dit is het moment waarop ik beiden vraag hun ritueel aan elkaar te vertellen. Marieke begint: “ik had bedacht dat we samen een stuk van het eerste gedeelte van het Pieterpad gaan lopen en dan bij het eindpunt koffie met appeltaart gaan eten. Ooit zijn we daar ook aan begonnen maar vlak voordat we het eindpunt bereikten zijn we uit elkaar gegaan”.  Ik kijk naar Johan die zegt: “laten we gewoon een biertje gaan drinken ergens en proosten op onze toekomst. Het Pieterpad… sorry maar dat loop ik sinds kort ook al met uh.…. en daarbij kost het me veel te veel tijd” 

Valkuil

Valkuil van de therapeut

Tja wat nu?  Ik kijk in de gapende valkuil die zich ter plekke voor mij opent. Mijn neiging om te bemiddelen in deze situatie of ze de nodige alternatieven voor te schotelen valt nagenoeg niet te onderdrukken. Marieke’s gezicht betrekt bij het horen van Johans bezwaren en ondertiteling. Wat nu? Het doel van het formuleren van een gezamenlijk ritueel is juist dat ze zich er beiden in kunnen vinden. Het is mijn taak om goed vast te kunnen stellen of dit zo is. Niet zelden zie ik een van de twee zich schoorvoetend neerleggen bij het voorstel van de ex. De kracht van het ritueel schuilt echter in de gezamenlijke beslissing, want dat draagt bij aan de nieuwe verbinding als ‘partners in ouderschap’. Niet geheel onbelangrijk hierbij nog eens te onderstrepen is dat de kinderen geen onderdeel van het ritueel vormen.  Het gaat namelijk om het markeren van hun voorbije relatie als liefdespartners. Wanneer de ex-partners na hun gezamenlijke ritueel nog iets met hun kinderen willen ondernemen is dit wel mogelijk. Johan en Marieke blijken goed in staat te zijn om tot een gezamenlijk ritueel te komen.  Het doet mij deugd om te zien hoe ze zich in elkaar kunnen verplaatsen en elkaar kunnen horen.

Kop koffie

Het ritueel

Uiteindelijk komt er een nieuw ritueel uit wat nog wel wat kenmerken van de twee vorige rituelen bevat. Ze gaan een wandeling in de omgeving rondom de locatie van Natuurmonumenten in hun woonplaats maken. Na afloop drinken ze daar koffie met taart en sluiten ze af met een biertje. Beiden willen elkaar tijdens dit samenzijn bedanken voor de goede jaren die ze hebben gehad en hun prachtige kinderen die daaruit zijn voortgekomen. Marieke heeft bedacht dat het fijn zou zijn om deze dankwoorden op een kaartje te zetten voor elkaar waardoor deze nog eens terug te lezen zijn.

Nu ben ik weer aan slag. Samen met Johan en Marieke loop ik het ritueel door als een soort van filmscript: wanneer en hoe laat spreken jullie waar af?  Hoe komen jullie daar? Hoelang duurt de wandeling? Wat te doen als het met bakken uit de hemel komt? Wanneer weet je of het ‘goed’ is? En tot slot hoe gaan jullie daar weg? Gaan jullie elk een kant op bij voorbeeld?

We nemen alles gedetailleerd door. Er ontstaat een wat opgewonden stemming in mijn behandelkamer. Beiden nemen deze exercitie zeer serieus en zijn voornemens er een succes van te maken. Ik haal opgelucht adem en concludeer voor mezelf dat de timing van fase 4 past in de fase van hun proces.

Vertrouwen

Vertrouwen

Ik heb me zorgen gemaakt om niets, want Marieke en Johan weten goed met elkaar te onderhandelen. Dat schept vertrouwen in de toekomst waarin ze als ‘partners in ouderschap’ nog ettelijke keren met elkaar zullen moeten overleggen. Voor nu sluiten we de sessie af. Ik wens ze alle succes toe voor zaterdag.  Ik beloof ik ze die dag positieve energie te sturen opdat ze op koers blijven om uiteindelijk veilig te kunnen aanmeren.

-Tineke Rodenburg-

Erkenning voor aangedane pijn

Troosteloos weer

Op jezelf teruggeworpen

De feestdagen liggen inmiddels achter ons. Het is troosteloos en nikserig weer. Wanneer ik naar buiten kijk zie ik een dikke mist hangen over het weiland. De schaapjes zijn dicht tegen gekropen. Zelfs dieren halen kennelijk hun warmte bij elkaar als de omstandigheden daartoe zijn. Zo eenvoudig is dat in de dierenwereld. Er zit bij hen geen denken tussen. Ze worden aangestuurd door hun instinct en fysieke behoefte. Voor ons mensen ligt dat helaas wat gecompliceerder. Wij worden veelal gehinderd door rationele overwegingen om dicht bij elkaar te kunnen kruipen. Effectief handelen wordt doorgaans gehinderd door ons denken. We wachten op het juiste moment. De tragiek is echter dat dit moment ons zelden op een presenteerblaadje wordt aangereikt.  Het juiste moment zullen we zelf moeten creëren. De mens wordt in wezen op zichzelf teruggeworpen.

Donkere ‘feest’dagen

Feestdagen zijn bron van verdriet

Vandaag staan Johan en Marieke in mijn agenda. Ik ben zeer benieuwd hoe deze dagen voor hen zijn geweest. Voor degenen die in de aanloop naar die feestdagen iemand hebben verloren of anderszins ingrijpende ongewenste veranderingen hebben moeten verwerken zijn de zogenaamde ‘feestdagen” eerder een bron van verdriet, boosheid, weemoed, en stress. Tijdens die donkere dagen voor kerst ontkomen we er niet aan dat we terugkijken naar de gebeurtenissen van het afgelopen jaar en realiseren we ons des te meer wat was en niet meer is en verloren is gegaan in de turbulentie van ons dagelijkse gedoe.

Angst voor afwijzing

Aandacht voor kwetsbare onderwerpen

We zitten nog midden in fase 3 ofwel de fase waarin de (ex)-partners elkaar gaan helpen aandacht te vragen voor kwetsbare, nog niet eerder besproken, onderwerpen. Vragen zoals: “Wat zou je nog tegen de ander willen zeggen of vragen. Hoe zou je willen dat de ander hierop reageert. Welke reactie zou helpend kunnen zijn?” worden in deze fase gesteld.  De ervaring heeft inmiddels geleerd dat de moed om kwetsbaar te durven kunnen zijn tussen de (ex)-partners soms al jaren geleden op zijn retour is gegaan. Want om het achterste van je tong aan de ander te laten zien is er een basis van veiligheid nodig. Wanneer je echter de ervaring hebt opgedaan dat de ander jouw gevoelens onvoldoende serieus neemt waardoor je gekwetst bent geraakt, is verschuilen in je loopgraaf veelal de enige resterende optie. Mensen zijn per definitie ingewikkelde wezens. Communicatie, ook al spreken we objectief gezien dezelfde taal, genereert niet altijd datgene wat wordt beoogt. De boodschap die door de zender de lucht wordt ingestuurd wordt niet altijd door de ontvanger evenredig ontvangen. Niet zelden wordt datgene dat je van de ander nodig hebt ook zodanig en expliciet gepresenteerd. Vanuit de angst voor afwijzing worden wensen en behoeften verpakt in boosheid en verwijten naar elkaar toe. Dit gedrag is zelden adequaat en in ieder geval nooit helpend. Boosheid en verwijten zijn nu niet bepaald emoties die partners dichter bij elkaar brengen. Boosheid genereert afstand. Kwetsbaarheid daarentegen ontroert, verzacht en is in staat partners weer met elkaar in verbinding te brengen. Wanneer we voorbij de angst voor afwijzing, het gevoel niet geaccepteerd te worden, zouden durven kijken, komen we uit bij onze hechtingsbehoeften, daar waar we ooit in zijn beschadigd geraakt maar waarnaar we wel intens verlangen.

Hechtingstijl Bartholomew

Hechtingstijl

Er zijn een aantal universele behoeften, ook al zijn we ruimschoots volwassen, niet verdwijnen. Zo is bijvoorbeeld de behoefte aan erkenning voor degene die je bent en waardering voor datgene wat je doet betekenisvol voor ieder levend wezen. De SCHIP-aanpak heeft niet voor niets oog en oor voor de hechtingstijlen van beiden partners. De wijze waarop je bent gehecht is in wezen het vertrekpunt van je contact met de ander.

Saai

Als een zak aardappels op de bank

Na het gebruikelijke ‘praatje pot’ stel ik de vraag hoe het was om na te denken over de vraag wat ze nog tegen elkaar zouden willen zeggen of aan elkaar zouden willen vragen en wie zou willen beginnen?  Marieke bijt de spits af: “Gek genoeg kostte het me dit keer totaal geen moeite. Ik zou graag van Johan willen weten waarom hij nu wel in staat blijkt te zijn om er voor Monica te zijn en met haar leuke dingen te ondernemen, terwijl ik hem destijds met nog geen tien paarden van die bank af kon trekken”

Johan kijkt wat verbaasd en reageert: “ik heb eerlijk gezegd nooit geweten dat jij zo graag met mij  uberhaupt ‘iets’ zou willen ondernemen.  Ik had al jaren de indruk dat je liever met je vriendinnen op pad was dan met mij. Als ik wel eens iets voorstelde dan had je een afspraak met een vriendin”.

“En jij Johan, wat heb jij opgeschreven” vraag ik. Johan vist zijn boekje uit de rugzak die naast hem staat.  “Klopt het dat je mij eigenlijk al jaren een ontzettend saaie zak aardappelen vindt en dat je al veel eerder had willen opstappen als we geen kinderen hadden gehad? “

Nu is het de beurt voor Marieke om haar wenkbrauwen op te trekken. “Nee Johan, met mijn hand op mijn hart. Toen ik met jou een relatie kreeg wist ik dat je geen kamervullende persoonlijkheid was. Voor mij was dat jarenlang alleen maar prettig. Gaandeweg merkte ik dat daar ook een andere kant aan zat. Je was voor mij emotioneel vaak niet bereikbaar waardoor ik me eenzaam ging voelen binnen ons huwelijk”.

Wat zou je willen dat Johan hierop zou zeggen vraag ik aan Marieke. “Dat hij een keertje zou zeggen dat hij begrijpt hoe dat voor mij geweest moet zijn” .

Ik kijk naar Johan. Johan schraapt zijn keel: “Dat vind ik ook heel akelig voor je. Als ik  geweten had wat ik had kunnen doen, dan had ik het gedaan. Maar ik wist het niet, ik dacht dat je mijn mening of wat dan ook toch niet de moeite waard zou vinden”

Hoe is dat voor jou Marieke om dit van Johan te horen? “Dat vind ik vreselijk moeilijk om te horen en dat raakt me”. Johan stamelt: “fijn ja echt fijn om je dit te horen zeggen”.

“Betekent dit Johan dat je daarmee dusdanig worstelde dat je  niet eens het risico meer hebt genomen iets te doen  op het gevaar af dat dit  toch zou worden afgewezen door Marieke” ?

“Precies zoals je het zegt. Ik dacht dat ik maar beter niets kon zeggen of iets doen dan de kans te lopen om de plank mis te slaan”. Hoe is dat voor jou Marieke om Johan dit te horen zeggen? “Daar word ik heel verdrietig van want dat heb ik nooit gewild en toch is dit het effect geweest, het spijt me zo Johan”. 

Het is  even stil in de therapiekamer.  Deze momenten van zelfonthulling, erkenning krijgen en erkenning geven zijn kostbaar en van onschatbare waarde voor het herstel van de beschadigde relatie.

Kwijt

Elkaar kwijtraken

Ik vat samen wat beiden hebben uitgesproken naar elkaar: “Dus jullie zijn beiden uit angst voor afwijzing en het risico op een conflict om de hete brij heen gaan lopen. Waarbij je dacht dat de ander wel zou begrijpen wat je nodig hebt. En het resultaat daarvan is dat jullie elkaar zijn kwijtgeraakt in de mist”. Beiden knikken bevestigend. 

Verbinding

Puinhoop van de relatie gemaakt

In de SCHIP-aanpak zijn we naarstig op zoek naar datgene wat overeenkomt en wat bijdraagt aan het herstel van de verbroken verbinding.

En zo hebben beide (ex)-partners uit angst voor de zoveelste teleurstelling niet meer het risico genomen hun meest essentiële behoefte, t.w. erkenning voor datgene wat ze nodig hadden, met elkaar te delen.  Binnen de context van de veilige therapiekamer blijken ze in staat te zijn om toch het achterste van hun tong te laten zien.

Het is even stil in de therapiekamer. Dan staat Johan op en loopt naar Marieke toe. Hij slaat heel voorzichtig een arm om haar heen. “Wat hebben we er toch een puinhoop van gemaakt” zegt hij. Marieke huilt en beaamt wat Johan concludeert. “En toch ben ik trots op ons dat we al zover zijn gekomen. Ik voel verdriet maar ook een soort van sereen gevoel van rust”.

De mist trekt op

Buiten is de mist nagenoeg verdwenen waardoor de schapen niet meer bij elkaar hoeven te schuilen maar zich verspreid hebben over het land.

-Tineke Rodenburg-

De emotionele pijpleiding schoonblazen

Bevroren

Met de seizoenen mee

Bij binnenkomst excuseren ze zich allereerst voor hun, bijna tien minuten, vertraging. Vandaag is de eerste dag dat er nachtvorst is opgetreden waardoor ze beiden hun auto moesten schoonkrabben. We staan even een moment stil bij het prachtige uitzicht vanuit mijn praktijk. Alles is wit en in combinatie met het flauwe zonnetje dat over het weiland met schaapjes schijnt, trekt het een ieders aandacht. Ik benoem hoe hoopvol het is dat wat er ook in ons leven gebeurt de seizoenen zich er niets van aantrekken. De natuur verloopt in vaste opeenvolgende patronen. De parallel met de SCHIP-aanpak is hierbij eenvoudig te trekken.

Conflicten verwijderen

Wisselwerking conflict en verlies

Want dit proces, hoe toepasselijk, verloopt doorgaans ook in golven.

Met name fase 2 wordt gekenmerkt door oplaaiende conflicten die vervolgens worden ‘afgeblust’ door de focus te verleggen naar het onderliggende verlies. Dat neemt niet weg dat er soms stevige noten worden gekraakt tussen de ex-partners. De impact van de verliezen op het gedrag van beiden kan namelijk groot zijn. Maar als ze in staat zijn dit te herkennen ontstaat er wederzijds begrip.

Niet geheel onbelangrijk daarbij is dat men zichzelf ook beter gaat begrijpen, want dit is doorgaans de opmaat voor een nieuwe verbinding.

Kan iemand helpen?

De verschillende percepties en de betekenis die daaraan wordt gegeven leiden tot afstand en niet helpend gedrag. En zo raken de ex-partners verstrikt in een vicieuze cirkel van actie en reactie waarmee ze beiden niet kunnen stoppen en waarvan een gevoel van moedeloosheid het gevolg is.  Vanuit die moedeloosheid en de grote behoefte dat deze destructieve dynamiek stopt wensen ze elkaar veelal van alles toe. Er ontstaat de hoop dat er wellicht vanuit ‘hogerhand’ iemand ingrijpt om deze energievretende impasse op de een of andere manier te doorbreken.

Onder de oppervlakte

In fase 3: Helpend Horen, gaan ze ‘onder de oppervlakte’ op zoek naar de dieper gelegen gedachten en gevoelens. Een van de eerste vragen van de huiswerkopdracht luidt als volgt: ‘Welke gedachten en gevoelens heb je wel eens waarvan je denkt: als hij/zij dat eens zou weten. Gedachten en gevoelens waar je je misschien voor schaamt of waarover je je schuldig voelt?’. Het is in feite niet de vraag of ze deze gedachten wel dan niet hebben, maar veel meer welke het zijn. Want ook al weten ze doorgaans niet wat de ander hen toewenst, ze zijn ze wel voelbaar. Het gezegde: ‘als blikken zouden kunnen doden’ behoeft hierbij geen betoog.

Schaamtevolle gedachtes

Schaamtevolle gedachtes

Ik vraag hen hoe het was om deze opdracht te maken? Johan reageert: ”ik vond het een lastige opdracht. Hoewel het me wel is gelukt zit ik niet te springen om hem hier te delen”. Ik richt me naar Marieke, en jij? Marieke staart naar de grond terwijl ze bijna fluisterend zegt: “ik heb er echt mee gezeten. Het was confronterend en schaamtevol. Ik zie er ook tegenop het hardop te vertellen”.

“Fijn dat het jullie dus wel gelukt is en bedenk wat jullie ook hebben opgeschreven het zijn maar gedachten hè. Wie wil beginnen?”.

Johan neemt een stevige hap adem en zegt: “Ik heb wel eens gedacht verdween je maar uit mijn leven zodat ik nooit meer last van je zou hebben. En…ik heb zelfs wel eens gedacht, was je maar dood…of zoiets”.

En jij Marieke?

Marieke zegt: “Het is heel erg maar ik heb wel eens gehoopt dat hij samen met die vrouw tegen een boom zou rijden. En dat zij het niet zou overleven, maar Johan levensgevaarlijk gewond eruit zou komen. Ik zou hem dan natuurlijk verzorgen en dan zou hij weer van mij gaan houden en zo zouden we weer samenkomen”.

Duistere gedachten

Valkuil voor de behandelaar

Een grote valkuil voor mij als behandelaar is om inhoudelijk in te gaan op datgene dat de ex-partners hebben opgeschreven. Dat doe ik dus niet. Ik vraag hoe het voor hen beiden is nu het gezegd is. Unaniem ervaren ze het als opluchting. Nu het is uitgesproken krijgt het lucht. Alles wat zich afspeelt in de duistere spelonken van onze geest loopt de kans uit te groeien tot grote proporties. Alles wat de ruimte krijgt heeft de kans te vervliegen en op te lossen in het grotere geheel.

De vorst verdwijnt

Niets blijft

Ik herdefinieer hun schaamtevolle gedachten in een positieve en werkbare context door nogmaals te benadrukken dat het ‘maar’ gedachten zijn en dat zij natuurlijk nooit zouden hebben gewild dat deze gedachten bewaarheid zouden worden. Uiteindelijk hebben zij ooit veel van elkaar gehouden en blijven ze ten eeuwigen dage de vader/moeder van hun kinderen.  Dat ze deze gedachten wel hadden geeft veel meer hun diepste wanhoop weer, het niet meer weten hoe het schip de wal ooit nog zou moeten doen keren.

Hoe vreemd het ook moge klinken, het uitspreken van deze schaamtevolle gedachten draagt bij aan het herstel van vertrouwen en verbinding. Het is alsof de emotionele pijpleidingen van beiden zijn doorgeblazen waardoor er ruimte komt voor een ander narratief, een ander verhaal, een andere betekenis.

Niets is blijvend, alles is aan verandering onderhevig en biedt, als je er tenminste oog voor hebt, een nieuw perspectief.  Inmiddels is de rijp buiten op het land verdwenen.

-Tineke Rodenburg-

« Oudere berichten

© 2020 SCHIP-aanpak

Thema gemaakt door Anders NorenBoven ↑